Boxer İsyanı

Boxer İsyanı, Çin’in Kuzey Shandong(Santung) bölgesinde faaliyetlerini sürdüren “Boxer Cemiyeti’nin”,  Avrupalılar, Avrupalı sömürgeciler ve hristiyanlara karşı ayaklanmasıdır. Kasım 1899’da başlayan Boxer İsyanı, 7 Eylül 1901’de sona ermiştir. Boxer İsyanı’nı 8 devlet bir araya gelerek bastırabilmiş ve Çin açık pazar haline gelmiştir. Çin topraklarının İkinci Dünya Savaşı’na kadar yabancıların ticaretine sebep olmakla birlikte Qing (Çing) Hanedanlığı’nın da sonunu getirmiştir.

Boxer Cemiyeti- Uyumlu Yumruklar

1864 yılında sona eren Taiping İsyanı’nın ardından 1870 yılında dinsel ve milliyetçi bir oluşum kurulmuştur. Bu oluşum Yi He Quan ( İ Ho Ch Uan) adını almıştır ve Çince  “haklı (adil) ve uyumlu yumruklar”  anlamına gelmektedir. Batıya ise “Boxer (Boksör)  Cemiyeti” olarak geçmiştir.

Boxer Cemiyeti, uzakdoğu dövüş sanatlarını benimsemiş ve Avrupalıların, atalarından kalma mistik inançlarını yerle bir edeceğine inanmışlardır.  Boxerlar için maneviyat ve Çin kültürü o kadar önemlidir ki; kurşun geçirmediklerine ve ölmüş savaşçıların ruhlarının desteklerini alacaklarına inançları tamdır. Boxerların inanç sistemini birkaç örnekle açıklayabiliriz. Örneğin: Batılıların getirdikleri telgraf ağının , hava cinlerinin işi olduğundan şüpheleri olmamıştır.  Batılı devletlere ” Yabancı Şeytanlar” adını vermişlerdir ve  Kutsal Sarı Irmak’ın (Altın Nehir- Huangho) taşmasını bile Hristiyan misyonerlerin işi olarak görümüşlerdir. Bununla birlikte Qing Hanedanlığı’nın iktidarda olduğu sıralarda yaşanan doğal afetler, Boxer Cemiyeti’nin inanılırlığını artırmıştır. Öte yandan gizli güçleri ilke olarak benimseyen Boxerlar, yabancılardan korunmak için çeşitli tılsımlar ve armalar taşımışlardır.

Doğal afetler, gittikçe yoksullaşan köylü, iç ve dış savaşlar, Boxer Cemiyeti için Qing Hanedanlığı’nı devirmek ve yabancıları imparatorluktan atmak için uygun bir zemin hazırlamıştır. Başlarda Qing Hanedanlığı’nı bitirmek amacında olan Boxerlar dönemin imparatoriçesinin stratejik girişimiyle; Qing Hanedanlığı’na sadık kalıp, imparatoriçeyi desteklemeye başlamıştır.

Boxer İsyanı- Batılı Diplomatlar

yüzyılda afyon savaşlarının etkisiyle İngilizlerin Çin üzerinde hakimiyet kurmaya çalışması ve baskıyı artırmasının yanı sıra, Çin- Japon Savaş’larının da bu isyanın başlamasında etkisi büyük olmuştur. Nitekim; ayaklanmanın temelinin 1894’te Japonlar karşısında Çin’in ağır bir yenilgi almasıyla atıldığı kabul edilmektedir. Yenik durumda olan Çin, Japonlara ağır ödünler verir. İngiltere, Rusya ve Fransa devletlerinin araya girmesiyle, Çin rahat bir nefes almıştır. Ancak bu seferde batılı devletlere imtiyazlar vermek zorunda kalmıştır. Çin halkında batıya ve batı değerlerine tepki de bu gelişmeyle başlamıştır.

Qing Hanedanlığı’ndan İmparatoriçe Tsu Hsi ise tehlikenin farkına varmıştır. İmparatoriçe, Çin’in yabancılardan arındırılması gerektiğini ve gerekirse savaşılacağını vurgulamıştır.  İmparatoriçenin bu hamlesiyle, Çin değerlerine son derece bağlı olan Boxer Cemiyeti, Qing Hanedanlığı’nı desteklemeye başlamıştır. Tabii, bu noktada İmparatoriçe Tsu Hsi’nin de Boxer Cemiyeti’ni desteklediği, ayaklanmanın hükümet destekli bir ayaklanma olduğu söylenebilir.

Bu gelişmeler altında Boxer Cemiyeti, birçok Hristiyan misyonere ve din değiştiren Çinli’ye saldırmaya başlamıştır. Batının getirdiği telgraf hatları yakılmıştır ve yabancı denetiminde çalışan işçilere saldırılmıştır. Demiryolları da Boxerların bu saldırılarından nasibini almıştır. Bu saldırılar sırasında Boxer Cemiyeti’ne olan destek artmış ve yabancı düşmanlığı iyiden iyiye kendini göstermeye başlamıştır.  Boxerların hedefinde artık elçiler ve elçilikler vardır. “Pekin’de 55 Gün” isimli bir filme de konu olan bu kuşatma, Boxerların “Yasak Şehir’e” doğru ilerlemesiyle yabancı devletleri önlem almaya itmiştir.

Diplomatlarının güvenliğini önemseyen batılı devletler, isyanı bastırmak için ortak bir çalışma yürütmüşlerdir.Rusya ve Amerika’yı tarihte ilk kez bir araya getirmiştir. Rusya ve Amerika’nın yanı sıra; Japonya, Birleşik Krallık (Çoğunlukla İngiltere), Alman İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Fransa ve İtalya, Çin’e isyanın bastırılması için 50 bin asker göndermiştir. Qing Hanedanlığı’nın askeri desteğiyle birlikte sayıları 70-100 bin arasını bulan Boxer ordusu ise , batının silahlı gücü karşısında etkisiz kalmıştır. Amerika’nın gönderdiği 2500 kişilik destek kuvvetiyle birlikte isyan tam olarak bastırılmış ve isyancılar çok ağır şekilde cezalandırılmıştır.

1901’de gerçekleşen bu kesin yenilgiden sonra İmparatoriçe Tsu Hsi, köylü kılığında imparatorluğu terk etmiş ve Qing Hanedanlığı’nın sonu gelmiştir. Pekin işgalinin ve Boxer yenilgisinin ardından bir protokol imzalanmış ve Çin ağır bir tazminat yükü altında kalmıştır. Çin’in ödemesi mümkün olmayan bu tazminat yükü, başka borçlar almasıyla sonuçlanmış ve İkinci Dünya Savaşı’na kadar topraklarını batılı devletlere açmasına neden olmuştur.

Boxer İsyanı – Detaylar

Boxer İsyanı’nın 19. Yüzyılda Çin’de yaşanan siyasi ve ekonomik olayların bir sonucu olduğu kolaylıkla söylenebilir. Avrupalı misyonerler aracılığıyla Hristiyanlık’la karşılaşan Çin halkı, ekonomik darboğazın yanı sıra eski- yeni çatışması arasında kalmıştır. Yine din temalı Taiping İsyanı’ndan sonra, Boxerların milliyetçilik ve din temelli oluşumu, batıya karşı direnişi zorunlu kılmıştır. Ancak, Boxer Cemiyeti’nin bağnaz düşünceleri isyanın başarısızlığına sebep olmuştur. Şöyle ki; Boxer isyancıları öldürdükleri önemli ve yabancı insanları çarmıha germişlerdir. Cesetlerin, gövde ve baş kısımlarının birlikte kalmasını önemsemişlerdir. Çünkü Boxerlara göre, başsız bir cesedin başı dünyaya geri dönüp intikam alabilmektedir. Bu ve bunun gibi örnekler Boxer inanç sisteminin, tamamıyla dış dünyadan kopuk olduğunu göstermektedir. Bu kopukluk ise Avrupalı devletlerin silahları karşısında varlık sürdürememiştir.

İsyanın bastırılmasının ardından Çin’in ağır bir vergi yükü ve tazminat ödemeye mahkum edilmesi ise Çin’i büyük bir ekonomik buhrana sokmuştur. Bir rivayete göre Çin’in Avrupalı devletlere olan borcu 40 yılı aşkın bir sürede bitecektir. Bu yüzden Çin, borç almaya devam etmiştir ve borcu kapatmak için başka bir borç. Döngü  bu şekilde devam etmiştir. Boxer İsyanı’nın bir diğer sonucu ise; Çinli köylüler ve gençler arasında “Milliyetçilik” akımının yükselmesi olmuştur.

Osmanlı Devleti ve Boxer İsyanı

Boxer Ayaklanması sırasında, yabancı devletlerin elçileri öldürülmüştür. Bu elçilerden biri de Almanya’nın Pekin Elçisi Baron von Ketteler’dir (20 Haziran 1900). Baron’un öldürülmesi üzerine Alman İmparatoru Kayzer II. Wilhelm, yakın dostu Osmanlı Padişahı Adbdülhamid’ten yardım istemiştir. Abdülhamid, asker göndermek konusunda yardımcı olmasa da “halife” kimliğinde Çin’deki Müslümanlara isyana katılmayın çağrısı yapmayı kabul etmiştir.

Bu amaçla, Osmanlı Devleti Çin’ e bir heyet göndermiştir. Heyet; askeriye, mülkiye ve ilmiye sınıflarından seçkin kişilerden oluşmaktadır. 18 Nisan 1901’de yola çıkan bu heyet, Çin’e vardığında isyan bitmiştir ve Osmanlı Heyeti İstanbul’a geri dönmüştür.

Yasak Şehir- Beijing

Eski adı “Han Balık” olan ve “Yasak Kent” olarak da bilinen Yasak Şehir,  günümüzde de Çin’in sembollerinden biri olarak kabul edilmiştir. Bu kenti Moğollar, Çin halkından ayrılmak için inşa etmiştir. Daha sonra Ming Hanedanlığı’na ev sahipliği yapmıştır. Kaynaklar, 14ü Ming Hanedanlığı’na , 10’u Qing Hanedanlığı’na mensup 24 imparatora hizmet verdiğini göstermektedir.

1407 yılında saray ve şehrin inşasına başlanmış; 200 bin kadar işçiyle birlikte 1420 yılında bitirilmiştir.780bin metrekare üzerinde, 800 binadan ve 8000 odadan oluşmaktadır. 500 yıl boyunca sivil halkın  Yasak Şehir’e girmesi yasaklanmış; girmek isteyen siviller türlü türlü işkencelere maruz kalmıştır.Halkın ise Yasak Şehir’den oldukça korktuğu, içeride çeşit çeşit ahlaksızlıkların döndüğüne inandığı bilinmektedir. İmparator- imparatoriçelere ve haremlere hizmet eden Yasak Şehir, 1987 yılında Unesco tarafından Dünya Mirası olarak listelenmiştir.

Günümüzde ziyaretçilere kapısını açan Yasak Şehir, Starbucks’a da ev sahipliği yapmıştır. Ancak gelen haklı tepkiler üzerine, Starbucks kapatılmış ve ziyaretçiler günlük 60 bin ile sınırlandırılmıştır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir